Juda i krishterimit, Juda i islamit, dhe Juda i historise
Ne krishterim, Juda Iskarioti eshte figura tragjike e tradhtise me te madhe ne histori: njeriu qe jetoi prane Krishtit, pa mrekullite, degjoi predikimet, hengri buke me Te, dhe megjithate e shiti per tridhjete monedha argjendi. Ungjijte nuk e paraqesin thjesht si nje njeri te keq, por si nje drame te vertete njerezore: ai ishte apostull, i zgjedhur, i dashur, i besuar deri ne ate pike sa mbante arken e grupit. Renia e tij, pra, nuk vjen nga injoranca, por nga afersia me te shenjten. Kjo e ben tradhtine me te rende. Eterit e Kishes e shohin si simbol te njeriut qe e vendos parane mbi Zotin, interesin mbi dashurine, planin personal mbi planin hyjnor. Juda behet paralajmerim per cdo te krishtere: mund te jesh brenda Kishes, madje shume afer altarit, dhe prape zemra te jete larg. Ai nuk eshte thjesht personazh historik, por pasqyre shpirterore; nje kujtese se mekati me i rrezikshem nuk eshte sulmi nga jashte, por tradhtia nga brenda.
Ne islam, figura e Judes paraqitet ndryshe dhe madje ne menyre kontradiktore me rrefimin e krishtere. Kurani mohon kryqezimin e Jezusit, duke thene se "nuk e vrane dhe nuk e kryqezuan, por ashtu iu duk atyre". Tradita te mevonshme islame sugjerojne se dikush tjeter, shpesh identifikuar si Juda, u be i ngjashem me Jezusin dhe u kryqezua ne vend te Tij. Keshtu Juda nuk eshte thjesht tradhtar, por viktime e nje mashtrimi hyjnor apo ndeshkimi te cuditshem. Kjo qasje largon thelbin e sakrifices se Krishtit, sepse nese Jezusi nuk vdes realisht, atehere nuk ka shelbim, nuk ka kryq, nuk ka ringjallje. Nga kendveshtrimi i krishtere, kjo e zbraz dramen e shpetimit nga kuptimi i saj me i thelle. Juda, ne kete narrative, nuk ka me rolin teologjik te tradhtarit qe hap rrugen e Pashkes, por shnderrohet ne figure dytesore ne nje histori ku Zoti duket sikur mashtron armiqte. Diferenca eshte thelbesore: per krishterimin, e keqja perdoret nga Zoti per te sjelle shpetimin; per islamin, ngjarja zhduket krejt dhe eshte vete Zoti ai qe mashtron.
Por pertej teologjise, qendron Juda i historise: njeriu prej mishi e gjaku, nje hebre i shekullit te pare, ndoshta me pritshmeri politike per nje Mesi clirimtar. Disa studiues mendojne se ai mund te jete zhgenjyer kur Jezusi nuk u be revolucionar kunder Romes, te tjere sugjerojne se lakmia e shtyu, disa e shohin si perpjekje per ta detyruar Jezusin te tregonte fuqine e Tij. E verteta eshte se historia hesht ne shume pika. Ne dime vetem fundin: pendesa, deshperimi, dhe vetevrasja. Kjo e ben figuren e tij me shume tragjike sesa djallezore. Ai nuk feston tradhtine; ai thyhet prej saj. Juda historik duket me shume si nje njeri qe beri nje zgjedhje te gabuar dhe nuk arriti te besoje ne meshire. Ndryshe nga Pjetri qe mohon Krishtin dhe qan, Juda nuk gjen forcen te kthehet. Tragjedia e tij nuk eshte vetem tradhtia, por mungesa e shpreses.
Ne fund, Juda mbetet nje pasqyre per cdo epoke: ai eshte simbol i rrezikut te zemres se ftohte perballe hirit, dhe nje njeri i thyer nga zgjedhjet e veta. Ndoshta mesimi me i madh nuk eshte ta urrejme Juden, por te druhemi se mos behemi si ai: prane Krishtit me trup, por larg Tij me zemer. Sepse tradhtia nuk fillon me tridhjete monedha; fillon me nje dashuri qe shuhet ngadale.