nuk ka miresi qe nuk kushton dhe nuk dhemb

Kur u kryqezua Jezusi?

postuar me 13 Prill 2026 ne "Histori"

Nje nga pyetjet me te zakonshme qe ngrihet kunder besueshmerise se Ungjijve lidhet me oren e kryqezimit te Jezusit. Ne shikim te pare, dy ungjilltare duket sikur japin dy kohe te ndryshme per te njejten ngjarje. Tek Ungjilli sipas Markut lexojme se Jezusi u kryqezua ne oren e trete te dites, ndersa tek Ungjilli sipas Gjonit duket se Jezusi ndodhej ende perpara Pilatit rreth ores se gjashte. Per shume lexues moderne kjo duket si nje kontradikte e drejtperdrejte: si mund te kryqezohej ne oren e trete nese ne oren e gjashte ende nuk ishte denuar?

Por problemi nuk qendron te teksti; problemi qendron te menyra jone moderne e leximit te kohes.

Ne Marku 15:25 thuhet qarte: "Ishte ora e trete kur e kryqezuan." Ndersa Gjoni 19:14 thote se ishte "rreth ores se gjashte" kur Pilati e paraqiti Jezusin para turmes. Nese i lexojme keto vargje me sistemin tone modern te matjes se oreve, duket sikur njeri ungjill gabon. Por autoret biblike nuk jetonin ne boten tone me ora dixhitale dhe minuta te sakta; ata perdornin dy sisteme te ndryshme kohore.

Hebrenjte zakonisht e fillonin diten ne lindjen e diellit, afersisht rreth ores 6 te mengjesit. Sipas ketij sistemi, ora e trete ishte rreth ores 9 te mengjesit, ndersa ora e gjashte ishte mesdita. Ky eshte sistemi qe perdor Marku, sepse ai shkruan nga perspektiva e tradites sinoptike hebraike. Per Markun, kryqezimi ndodh rreth ores 9 paradite.

Por Gjoni shkruan shume me vone dhe per nje audience me te gjere greko-romake. Ka arsye te forta historike qe ai perdor sistemin romak te numerimit te oreve, ku dita fillonte ne mesnate, si ne sistemin modern. Ne kete rast, ora e gjashte do te ishte rreth ores 6 te mengjesit - momenti kur Jezusi ende ndodhej ne gjyqin romak perpara Pilatit.

Papritur, ajo qe dukej kontradikte behet nje kronologji e qarte: heret ne mengjes Jezusi paraqitet para Pilatit; disa ore me vone, rreth ores 9, Ai kryqezohet. Dy ungjilltaret nuk kundershtojne njeri-tjetrin; ata thjesht shikojne te njejten dite nga dy ora te ndryshme.

Kjo nuk eshte dicka e pazakonte ne historiografine antike. Autoret nuk synonin uniformitet mekanik, por deshmi reale nga kendveshtrime te ndryshme. Ne fakt, pikerisht keto dallime te vogla jane shenje autenticiteti. Nese te kater Ungjijte do te perputheshin ne cdo detaj matematikor, kritiku modern ndoshta do te dyshonte per koordinim artificial. Por Ungjijte ruajne individualitetin e deshmitareve.

Ka edhe nje dimension teologjik me te thelle. Marku thekson vuajtjen e Jezusit qe fillon heret ne dite dhe pershkallezohet drejt erresires se mesdites. Gjoni, nga ana tjeter, lidh momentin e denimit te Jezusit me pergatitjen e Pashkes, duke e paraqitur Krishtin si Qengjin e sakrifices. Pra secili ungjilltar nuk eshte vetem kronist; ai eshte edhe teolog qe zgjedh kendin narrativ per te zbuluar kuptimin shpetues te ngjarjes.

Ne fund, pyetja "Kur u kryqezua Jezusi?" nuk na con drejt nje gabimi biblik, por drejt nje zbulimi interesant: Ungjijte nuk jane kopje mekanike te nje raporti policor. Ata jane deshmi historike te gjalla, te shkruara nga njerez reale, per audienca reale, me menyra reale te matjes se kohes. Ironia eshte se ajo qe kritiket quajne kontradikte, ne te vertete eshte shenje se historia nuk u shpik ne nje tavoline redaktimi. Ajo u perjetua, u pa dhe u rrefye nga kende te ndryshme, por te gjitha tregojne te njejten te vertete: se ne nje mengjes real te historise njerezore, Jezusi u cua drejt kryqit, dhe ora e shpetimit filloi te numerohej per gjithe boten.