nuk ka miresi qe nuk kushton dhe nuk dhemb

Herezite e Krishtera

postuar me 13 Prill 2026 ne "Kisha, Besimet e Tjera, Histori"

Kjo liste perfshin herezi antike, mesjetare dhe moderne, duke marre parasysh deget e vogla qe kane dokumentacion historik. Per heresi te caktuara, nuk ka autor te qarte; per te tjera, autoret jane te njohur. Disa heresi moderne nuk jane te perjashtuara si heresi nga Kisha, por jane idelogji qe sfidojne teologjine tradicionale.

NrHereziaShpjegimiViti / PeriudhaVendi kryesorAutor / Figura kryesore
1GnosticizmiShpetimi permes njohurise, materia = e keqeshek. I–IIEgjipt, SiriaValentini, Sethiani, Basilid
2MarcioniizmiRefuzimi i DhV; favorizimi DhRshek. IIRomaMarcion
3MontanizmiProfecite dhe shpirterim i tepruarshek. IIFrigiaMontanus
4ArianizmiJezus i krijuar, jo i barabarte me Atin250–336Aleksandria, RomaArius
5ApolinarianizmiJezus kishte trup, jo mendje njerezoreshek. IVAleksandriaApollinaris
6NestorianizmiDy persona ne Jezus, jo nje428KonstantinopojeNestor
7MonofizitizmiNje natyre pas inkarnimit449Aleksandria, SiriaEutyches
8DonatizmiSakramentet e pavlefshme nga prift i papastershek. IVAfrika e VeriutDonatus
9PelagjianizmiNjeriu lind pa mekat origjinalshek. IV–VBritania, RomaPelagius
10EutykianizmiNatyra njerezore zhytet ne hyjnoreshek. VAleksandriaEutyches
11AdopcionizmiJezus fillimisht njeri, me pas hyjnorshek. II–IIIRoma, Spanja
12Modalizmi / SabellianizmiPerendia ka tre forma, jo persona te ndryshemshek. IIIRomaSabellius
13PartializmiTre pjese qe bashkohen per te formuar Perendishek. III
14TritheizmiTre hyjni te ndryshmeshek. IV–VLindja e Mesme
15SubordinacionizmiBiri inferior ndaj Atitshek. III–IVAleksandria, Siria
16KenoticizmiJezusi kufizoi atributet hyjnoreshek. XIXEuropa
17Teologjia e ProcesitPerendia ndryshon dhe zhvillohet me krijiminshek. XXSHBA, EuropaAlfred North Whitehead
18Liberalizmi teologjikRelativizim i doktrinesshek. XIX–XXEuropa, SHBA
19Gnosticizmi ValentinianDege e gnostikeveshek. IIEgjipt, RomaValentinus
20Gnosticizmi SethianShpetimi permes njohuriseshek. II–IIISiria, Egjipt
21Gnosticizmi BasilidianShpetimi permes njohurise dhe ritualeveshek. IIAleksandriaBasilides
22CerinthianizmiJezus njeri me frymezim hyjnor te perkohshemshek. IPalestinaCerinthus
23MarcellianizmiVariant i Modalizmitshek. IIIRomaMarcellus
24NovatianizmiSakramente te ashprashek. IIIRomaNovatian
25Maqedonianizmi / PneumatomakëtRefuzimi i hyjnise se Shpirtit te Shenjteshek. IVLindja e MesmeMacedonius
26ApelizmiVariant gnostikshek. IIRomaApelles
27EbionitizmiJezus vetem njerishek. I–IIPalestina
28KuartodecimanizmiPashket sipas kalendarit hebreshek. IIAzia e Vogel
29IkonoklazmiRefuzimi i ikonaveshek. VIII–IXBizant
30JovinianizmiRefuzimi i superioritetit te virgjeriseshek. IVRomaJovinian
31Rigorizmi NovatianistRefuzim kthimi mekateve te medhenjshek. IIIRomaNovatian
32Herezia TomasianeNjohuri sekrete per shpetimshek. IISiria
33Ascetizmi ValentinianAscetizem i detyrueshemshek. IIEgjiptValentinus
34Doketizmi MarcioniitJezus duket trup, jo realshek. IIRomaMarcion
35PriscilianizmiMagji dhe praktika ezoterikeshek. IVHispaniaPriscillian
36ManikeizmiDualizem radikalshek. IIIPersia, SiriaMani
37PaulicianizmiRefuzimi i liturgjiseshek. VII–VIIIArmenia, Bizant
38BogomilizmiDualizem dhe kritike ndaj Kishesshek. X–XIBullgaria
39KatarizmiDualizem ekstremshek. XII–XIIIFranca
40ArnoldistëtKritike ndaj pasurise kishtareshek. XIEuropaArnold of Brescia
41HusitizmiReforme proto-protestanteshek. XVBohemiaJan Hus
42LollardizmiKritike ndaj praktikave te Kishes Katolikeshek. XIV–XVAngliaJohn Wycliffe
43SocinianizmiRefuzim Trinitetishek. XVIItalia, PoloniaFausto Sozzini
44UnitarianizmiRefuzimi i Trinitetitshek. XVI–XVIIEuropa
45JansenizmiPredestinacion i forteshek. XVIIFrancaCornelius Jansen
46QuietizmiPasivitet shpirterorshek. XVIIItaliaMiguel de Molinos
47ArminianizmiVullnet i lire mbi predestinacioninshek. XVIIHolandaJacobus Arminius
48Socinianizmi Anti-TrinitarJezus nuk eshte Zotshek. XVI–XVIIPoloniFausto Sozzini
49Modernizmi (Kisha Katolike)Interpretim liberal i Shkrimeveshek. XIX–XXEuropa
50Teologjia e ProcesitPerendia ndryshon me krijiminshek. XXSHBAAlfred North Whitehead