Ne rrefimin e mundimeve te Jezusit, Ungjilli sipas Mateut permban nje detaj qe shpesh perdoret si kundershtim ndaj besueshmerise se ungjijve: "Atehere te gjithe dishepujt e lane dhe iken" (Mateu 26:56). Pyetja lind menjehere: nese te gjithe apostujt u larguan, kush ishte deshmitar per arrestimin, gjyqin dhe kryqezimin? Kush e shkroi rrefimin?

Kjo pyetje nuk eshte e re. Ajo prek vete menyren se si funksionon deshmia biblike dhe menyren se si u formuan ungjijte.

Se pari, duhet kuptuar se Mateu nuk po perpiqet te zbukuroje apostujt. Perkundrazi, ai ben dicka shume te pazakonte per nje tekst propagandistik: ai i paraqet udheheqesit e Kishes se ardhshme si frikacake. Nese ungjijte do te ishin trillime per te glorifikuar apostujt, autoret do ta kishin fshehur kete episod. Por ungjilli ruan turpin e tyre. Kjo eshte nje shenje e forte autenticiteti historik: deshmia nuk eshte idealizim, por kujtese reale.

Por cfare do te thote realisht se "te gjithe u larguan"? Nuk do te thote se ata humben cdo kontakt me ngjarjet. Teksti pershkruan momentin e arrestimit ne kopshtin e Gjetsemanise, nje situate kaotike dhe e rrezikshme. Dishepujt nuk qendruan prane Jezusit si mbrojtes publike, sepse arrestimi ishte nje operacion i armatosur. Ata iken per te mos u arrestuar bashke me Te. Ikja ishte reagim njerezor ndaj frikes, jo zhdukje absolute nga skena.

Vete ungjijte tregojne se disa prej tyre vazhduan te ndiqnin ngjarjet nga larg. Apostulli Pjeter, per shembull, hyn ne oborrin e kryepriftit dhe behet deshmitar i gjyqit te Jezusit, edhe pse me pas e mohon nga frika. Kjo do te thote se informacioni mbi gjyqin nuk humbi; ai u transmetua nga ata qe e pane, edhe nese nuk qendruan besnike ne ate moment.

Nje element tjeter shpesh i neglizhuar eshte prania e grave dishepuj. Ndersa apostujt fshihen, ungjijte theksojne se grate qe kishin ndjekur Jezusin nga Galilea qendrojne prane kryqit dhe me vone prane varrit. Ato behen deshmitaret e para te vdekjes dhe te ringjalljes. Ne nje kulture ku deshmia e grave kishte peshe te kufizuar juridike, fakti qe ungjijte i vendosin ato si deshmitare kryesore tregon perseri se autoret nuk po shpiknin histori me te pranueshme, por po ruanin kujtesen reale te komunitetit.

Duhet gjithashtu te kuptojme se ungjijte nuk jane ditare te shkruar ne moment. Ata jane deshmi apostolike te mbledhura brenda Kishes se hershme. Apostujt jetuan per dekada pas ringjalljes, duke predikuar publikisht ate qe kishin pare dhe degjuar. Tradita gojore hebraike ishte jashtezakonisht e forte dhe e strukturuar; mesimet mesoheshin permendesh dhe perseriteshin vazhdimisht ne liturgji dhe katekeze. Kur ungjijte u shkruan, ata nuk nisen nga zero, por nga nje kujtese kolektive e ruajtur me kujdes.

Madje edhe detajet qe apostujt nuk i pane drejtperdrejt mund te jene marre nga burime te tjera. Sherbetore te tempullit, anetare te familjeve prifterore qe me vone u bene te krishtere, apo vete deshmia e grave qe qendruan prane Jezusit plotesojne tablone. Ungjilli eshte rezultat i nje bashkesie deshmitaresh, jo vetem i nje personi te vetem.

Ironikisht, fakti qe apostujt iken eshte pjese e mesazhit teologjik te ungjillit. Jezusi mbetet vetem. Ai nuk shpetohet nga miqte, nga forca njerezore apo nga heroizmi i dishepujve. Ai perballet i vetem me vuajtjen per te permbushur flijimin. Braktisja e apostujve nuk e dobeson historine; ajo thekson se shpetimi nuk vjen nga besnikeria njerezore, por nga besnikeria e Krishtit ndaj Atit.

Pas ringjalljes ndodh permbysja e madhe: ata qe iken behen martire. Frikacaket shnderrohen ne deshmitare qe pranojne vdekjen per ate qe shpallin. Historia e tyre nuk eshte histori heroizmi te lindur, por histori transformimi. Dhe pikerisht kjo eshte arsyeja pse ungjilli mund te shkruhet: sepse ata qe dikur u larguan, me pas pane Krishtin e ringjallur dhe nuk heshten me.

Prandaj pyetja "kush ishte deshmitar?" ka nje pergjigje te thjeshte: deshmitaret ishin po ata njerez qe deshtuan. Ungjilli nuk fsheh dobesine e tyre, sepse fuqia e mesazhit nuk qendron tek persosmeria e apostujve, por tek realiteti i ngjarjes qe i ndryshoi pergjithmone. Dhe kjo eshte prova me e forte e besueshmerise se rrefimit: nje histori qe nuk ka frike te tregoje turpin e vet, zakonisht nuk eshte shpikje, por eshte kujtese.