Kush eshte Maria e Nazaretit?
Maria nuk eshte thjesht nje figure e devotshmerise sone; ajo eshte nje personazh historik, jeta e se ciles eshte e rrenjosur ne kontekstin e veshtire te Judese se shekullit te pare.
Sipas tradites se hershme te krishtere (vecanerisht sipas Protoevangjelit te Jakobit), Maria lindi ne nje mjedis te devotshem nga prinderit Ana dhe Joakimi. Ajo u rrit ne Nazaret, nje fshat i vogel dhe i varfer i Galilese, i cili ne ate kohe kishte jo me shume se disa qindra banore. Nga varferia ne familja dhe mosha e vjeter e prinderve, ajo u cua ne tempull qe te merrte sherbim dhe te rritej atje. Pervec ndikimit te tempullit, edhe si nje vajze hebreje e kohes se saj, Maria ishte e zhytur ne shkrimet e shenjta dhe pritjen mesianike te popullit te Izraelit. Ajo jetoi nen pushtimin romak, ne nje kohe tensionesh te larta politike dhe fetare.
Jeta e saj mori nje kthese radikale me ate qe njihet si "Lajmerimi". Nga pikepamja historike, pranimi i saj per te mbetur shtatzene jashte kornizave te zakonshme shoqerore ishte nje akt guximi ekstrem, qe rrezikonte sanksione te renda sociale.
Gjate jetes publike te Jezuit, Maria shfaqet ne momente kyce:
* Ne Kane te Galilese: Ku ajo shfaqet si ndermjetesuese.
* Nen kembet e Kryqit: Nje fakt qe verteton pranine e saj deri ne fundin tragjik te birit te saj, duke treguar nje force karakteri te jashtezakonshme.
* Ne Rreshaje: Ajo ishte e pranishme me Apostujt ne lindjen e Kishes, duke u bere keshtu "Ura" midis Beselidhjes se Vjeter dhe te Re.
Ku ndryshojne Maria Katolike dhe Maria Ortodokse? Maria eshte e njejta ne te dyja kishat. Ne fakt, dashuria dhe nderimi per Tenzoteruesen (Theotokos) eshte pika me e forte e bashkimit midis katolikeve dhe ortodokseve. Megjithate, ekzistojne nuanca teologjike qe i ndajne:
1. Mekati Rrjedhes (Imakulata)
* Katoliket besojne ne Zenien e Paperlyer (Dogma e vitit 1854). Maria u ruajt e paster nga mekati rrjedhes qe ne momentin e pare te zenies se saj ne barkun e nenes, me nje hir te vecante nga Zoti.
* Ortodokset nuk e pranojne dogmen e "Imakulates" ne te njejten forme. Ata besojne se Maria ishte e paster dhe e shenjte, por trashegoi natyren njerezore te rene (vdekshmerine) si gjithe te tjeret, duke u pastruar plotesisht ne momentin e Lajmerimit nga Shpirti Shenjt.
2. Ngjitja ne Qiell apo Fjetja (Dormitio)
* Per katoliket, dogma e Te Ngjiturit e Marise ne Qiell (1950) thote se Maria, pasi perfundoi jeten tokesore, u mor me trup dhe shpirt ne lavdine e qiellit. Kisha Katolike le te hapur pyetjen nese ajo vdiq fizikisht apo thjesht "u kalua" ne amshim.
* Ortodokset preferojne termin "Fjetja e Hyjlindeses". Ata theksojne se Maria vdiq vertet (nje vdekje e embel si gjume) dhe pas tre ditesh trupi i saj u ngjit ne qiell. Per ortodokset, vdekja e saj eshte nje prove e njerezishmerise se saj te plote.
3. Roli ne Liturgji dhe Art
* Katoliket kane nje devotshmeri te pasur "krisht-centrike" permes Rruzares dhe shpesh e paraqesin Marine ne statuja dhe piktura me tipare me njerezore dhe tokesore.
* Per ortodokset Maria eshte e pandashme nga "Ikona". Ajo nuk shihet kurre e ndare nga Krishti ne ikonografi (pervec rasteve te vecanta). Liturgjia ortodokse e quan "Me e nderuara se Kerubinet dhe me e lavdishmja pa krahasim se Serafinet".
Ne permbledhje, pavaresisht ketyre dallimeve teknike, te dyja kishat bien dakord per titullin me te madh: Theotokos, Nena e Zotit. Si per nje katolik, ashtu edhe per nje ortodoks, Maria mbetet "Udheheqesja" (Hodegetria) qe tregon gjithmone drejt Birit te saj. Ajo nuk eshte nje figure qe ndan, por nje nene qe na therret te gjitheve drejt unitetit ne Krishtin.