Adhurimi dhe venerimi jane dy koncepte qe shpesh ngaterrohen kur flitet per praktikat fetare te Kishes Katolike. Ne media, ne rrjete sociale dhe sidomos ne debatet mes besimtareve te traditave te ndryshme te krishtera, haset shpesh pohimi se katoliket “adhurojne ikonat”. Ky pohim, megjithate, nuk perputhet me dallimin qe vete Kisha Katolike ben mes adhurimit qe i takon vetem Zotit dhe nderimit qe u jepet Marise, shenjtoreve dhe imazheve te shenjta.

Per ta kuptuar kete ceshtje duhet te nisemi nga kuptimi i fjales adhurim. Ne teologjine katolike, adhurimi i vertete i perket vetem Zotit. Ati, Biri dhe Shpirti i Shenjte jane ata qe adhurohen, sepse vetem Zoti eshte Krijuesi dhe Zoti i gjithesise. Asnje krijese, sado e shenjte te konsiderohet, nuk mund te marre ate lloj adhurimi qe i perket Perendise.

Maria, nena e Jezusit, nuk adhurohet si Zot. Ajo nderohet ne nje menyre te vecante per shkak te rolit te saj ne historine e shpetimit dhe lidhjes se saj me Krishtin. E njejta gje vlen edhe per shenjtoret. Ata nuk konsiderohen perendi dhe nuk marrin adhurimin qe i takon Zotit. Ne traditen katolike, ata venerohen, pra nderohen ne menyre te thelle per shkak te jetes se tyre, deshmise se tyre te fese dhe lidhjes se tyre me Zotin.

Pikerisht ketu qendron ndryshimi midis adhurimit dhe venerimit. Adhurimi i drejtohet Zotit, ndersa venerimi u drejtohet krijesave te shenjta. Ne rastin e Marise, Kisha Katolike perdor nje nderim te vecante, por ben dallim te qarte midis ketij nderimi dhe adhurimit te Trinise se Shenjte.

Por ku hyjne ikonat dhe statujat ne kete ceshtje?

Nje nga arsyet kryesore pse lind akuza se katoliket adhurojne ikonat eshte menyra se si besimtaret sillen para tyre. Nje katolik mund te gjunjezohet para nje kryqi, te puthi nje ikone te Marise, te ndezi nje qiri para nje figure te nje shenjtori ose te qendroje duke u lutur perpara nje imazhi te Krishtit. Per nje person qe nuk e njeh kuptimin teologjik te ketyre veprimeve, kjo mund te duket si adhurim i objektit.

Por sipas mesimit katolik, objekti nuk konsiderohet Zot dhe nuk besohet se druri, guri, metali apo boja permbajne ndonje hyjni ne vetvete. Imazhi sherben si nje shenje qe e drejton mendjen drejt personit qe paraqitet ne te.

Kur nje besimtar nderon nje ikone te Marise, nderimi nuk i drejtohet bojes apo materialit te ikones. Ai lidhet me Marise si person. Ne te njejten menyre, kur nje besimtar nderon nje imazh te nje shenjtori, nuk konsiderohet se po nderon nje cope druri apo nje pikture si nje qenie hyjnore. Imazhi eshte nje paraqitje e personit qe ai perfaqeson.

Kjo eshte edhe arsyeja pse ne kishat katolike mund te shohim gjeste qe ne pamje te pare duken si adhurim. Gjunjzimi, puthja e nje ikone, ndezja e nje qiriu apo perkulja para nje figure mund te jene shprehje nderimi dhe devocioni. Kuptimi i ketij veprimi nuk percaktohet vetem nga gjesti fizik, por edhe nga ajo qe besimtari beson se po ben.

Per ta kuptuar me lehte mund te mendojme per nje fotografi te nje personi te dashur. Kur dikush puth nje fotografi te nje njeriu te dashur, ai nuk mendon se letra eshte personi. Dashuria dhe emocioni i tij drejtohen tek personi qe fotografia paraqet. Krahasimi nuk eshte plotesisht i njejte me kuptimin teologjik te ikonave, por ndihmon per te kuptuar se si nje objekt mund te sherbeje si shenje e nje personi tjeter.

Ne rastin e ikonave te Krishtit kemi nje ceshtje edhe me te vecante. Katoliket besojne se Jezusi Krisht eshte Biri i Zotit i mishëruar. Prandaj kur nderohet nje imazh i Krishtit, ceshtja nuk eshte e njejte me nje imazh te nje shenjtori. Adhurimi i Krishtit i drejtohet Personit hyjnor te Krishtit dhe jo materialit te figures. Piktura nuk eshte Zot, por paraqet Krishtin.

Tradita e perdorimit te imazheve te shenjta nuk eshte nje praktike e krijuar thjesht ne kohet moderne. Perdorimi dhe nderimi i imazheve ka nje histori te gjate ne krishterim dhe u mbrojt edhe nga Koncili i Dyte i Nikeas ne vitin 787. Ky koncil mbrojti perdorimin e imazheve te Krishtit, Marise, engjejve dhe shenjtoreve, duke bere dallimin midis nderimit te imazhit dhe adhurimit qe i takon vetem Zotit.

Kjo nuk do te thote se cdo katolik e shpreh besimin e tij ne menyre perfekte. Ashtu si ne cdo tradite fetare, ekzistojne forma te devotshmerise popullore dhe praktika personale qe mund te jene me emocionale ose me te theksuara. Mund te ndodhe qe nje individ te lidhet emocionalisht me nje figure ose objekt fetar ne nje menyre qe tejkalon kuptimin zyrtar te mesimit te Kishes. Por nje sjellje individuale nuk duhet ngaterruar me doktrinen zyrtare te nje feje.

Prandaj, kur thuhet se “katoliket adhurojne ikonat”, duhet bere pyetja se cfare kuptohet me fjalen “adhurim”. Nese me adhurim kuptojme aktin me te larte fetar qe i drejtohet Zotit, atehere Kisha Katolike nuk meson se ikonat, statujat, Maria apo shenjtoret duhet te adhurohen si Zot.

Sipas mesimit katolik, Zoti adhurohet, Maria dhe shenjtoret venerohen, ndersa imazhet e tyre nderohen si paraqitje qe e drejtojne besimtarin drejt personit te paraqitur. Kjo eshte arsyeja pse nje katolik mund te gjunjezohet para nje ikone ose ta puthi ate, pa besuar se po adhuron nje cope druri, guri ose boje.

Sigurisht, kjo nuk do te thote se te gjithe te krishteret duhet ta pranojne kete shpjegim. Tradita te tjera te krishtera kane kritika te forta ndaj perdorimit te imazheve dhe mund ta interpretojne ndryshe kete praktike. Debati teologjik mbi ikonat, statujat dhe nderimin e shenjtoreve eshte i vjeter dhe vazhdon edhe sot.

Por nese duam te kuptojme sakte ate qe meson Kisha Katolike, duhet te respektojme dallimin qe ajo vete ben: adhurimi i perket vetem Zotit, ndersa venerimi dhe nderimi mund t’u jepen Marise, shenjtoreve dhe imazheve te shenjta. Per ta kundershtuar ose per ta mbeshtetur kete mesim mund te hapet nje debat tjeter, por ta quajme thjesht “adhurim te ikonave” pa shpjeguar kete dallim do te thote te humbasim pikerisht thelbin e ceshtjes.