Krishterimi ne Shqiperi nuk erdhi nga jashte ne mesjete, por qe ne kohen e Apostujve. Shen Pali deshmon se ka predikuar deri ne Iliri. (Romakeve 15:19). Mesha e Shenjte nuk eshte thjesht nje mbledhje lutjeje, por “burimi dhe kulmi i jetes se krishtere”. Ajo ndahet ne dy pjese kryesore: “Liturgjia e Fjales” dhe “Liturgjia e Eukaristise”, te bashkuara ne nje akt te vetem adhurimi.

Ne kuptimin teologjik dhe historik, “Mesha e pare eshte Darka e Fundit”. Ajo u kremtua nga vete Jezusi me Apostujt e tij ne dhomen e siperme ne Jeruzalem, naten para se te vdiqte ne Kryq. Tradicionalisht kjo njihet si “Enjtja e Madhe”. Jezusi mori buken dhe veren, i bekoi dhe u dha urdhrin apostujve: “Bejeni kete ne perkujtimin tim”. Ky moment konsiderohet institucioni i Eukaristise. Pas ringjalljes, te krishteret e pare vazhduan ta perserisnin kete ritual ne shtepite e tyre, duke e quajtur “Thyerja e Bukes” (Veprat e Apostujve 2:42).

Sipas “formes se kremtimit” (si e shohim ne zakonisht ne famulli) dhe sipas “riteve liturgjike” (traditat e ndryshme brenda Kishes globale), ka disa kategorizime te meshave:

Sipas Formes (Riti Romak)

Pas Koncilit te Dyte te Vatikanit, ne Kishen Latine (ku ben pjese edhe Shqiperia) dallojme kryesisht:

* Forma e Zakonshme (Novus Ordo):” Eshte Mesha qe kremtohet sot ne gjuhen shqipe (ose gjuhe te tjera popullore), ku meshtari qendron perballe popullit.
* Forma e Jashtezakonshme (Mesha Tridentine):” Eshte Mesha e vjeter ne latinisht, ku meshtari qendron i kthyer nga altari (drejt Lindjes) dhe besimtaret ndjekin nje ritual me te heshtur e kontemplativ.

Sipas Qellimit (Llojet e Mesheve)

* Mesha e Perditshme/e se Dieles: Per nevojat shpirterore te besimtareve.
* Mesha e Drites (Rekuiem): Kremtohet per shpirtrat e te vdekurve (ngjyra vjollce ose e zeze).
* Mesha Votive: Per qellime specifike, p.sh. per paqen, per te semuret, ose ne nder te nje Shenjti.
* Mesha Rituale: Kur brenda saj kryhet nje sakrament tjeter, si Pagezimi, Martesa (Mesha e Kurorezimit) ose Shugurimi i prifterinjve.

Sipas Riteve (Kishat “Sui Iuris”)

Kisha Katolike eshte nje bashkesi kishash. Pervec Ritit Romak (me i madhi), ekzistojne edhe 23 Kisha Katolike Lindore qe jane ne bashkim te plote me Papen, por kane mesha (liturgji) ndryshe:

* Riti Bizantin (sic e shohim psh te Arbereshet ne Itali ose ne Jug te Shqiperise).
* Riti Kopt, Sirian, Maronit, etj. (ne Lindjen e Mesme dhe Afrike).

Mesha nuk eshte thjesht nje ritual qe perseritet, por nje takim i gjalle me Krishtin qe na ndryshon cdo here.

Mesha Katolike

1. Ritet Fillestare: Pergatitja e Zemres

Mesha fillon me shenjen e kryqit dhe ritet e pendimit. Ne pranojme mekatet tona per tu bere te denje per kremtimin. Kjo i pergjigjet thirrjes se Shen Palit per te shqyrtuar veten perpara se te hame Buken e Zotit.
* 1 Korintasve 11:27-28.

2. Liturgjia e Fjales: Zoti u flet njerezve

Ne kete pjese degjojme leximet nga Beselidhja e Vjeter, Letrat e Apostujve dhe, ne fund, Ungjillin. Permes Ungjillit, vete Krishti behet i pranishem duke na shpallur Lajmin e Mire.
* Luka 4:16-21.

3. Homelia (Predikimi): Fjala qe behet jete

Pas leximit te Ungjillit, meshtari mban homeline. Ky nuk eshte thjesht nje fjalim, por nje shpjegim i Shkrimeve te Shenjta per ti bere ato aktuale. Qellimi eshte qe mesazhi i Zotit te na frymezoje per vepra konkrete.
* Luka 24:32.

4. Besojma (Kredo): Kushtetuta e besimit tone

Pasi kemi degjuar Fjalen, ne deklarojme publikisht besnikerine tone ndaj te vertetave kryesore te fese: Atit, Birit dhe Shpirtit Shenjt. Eshte pergjigjja jone “Po” ndaj fteses se Zotit. Ketu thuhet edhe lutja “Besoj”, kredoja e Apostujve.
* Romakeve 10:10.

5. Lutja e Besimtareve

Bashkesia i drejtohet Zotit me kerkesat e saj. Ne lutemi per Kishen, per boten dhe per nevojat e komunitetit tone. Ketu ushtrojme detyren tone per te ndermjetesuar per te tjeret.
* 1 Timoteut 2:1-2.

6. Liturgjia e Eukaristise: Pergatitja e Dhuratave

Buka dhe vera sillen ne altar. Keto dhurata perfaqesojne punen tone, mundin dhe vete jeten tone qe ia ofrojme Zotit per tu shnderruar ne dicka hyjnore.
* Psalmi 116:17.

7. Shugurimi: Zemra e Meshes

Gjate ketij momenti, buka dhe vera shnderrohen ne Trupin dhe Gjakun e Krishtit. Meshtari perserit fjalet e Jezusit ne Darken e Fundit, duke bere te pranishme sakrificen e Tij ne Kryq.
* Mateu 26:26-28.

8. Lutja e Zotit (Ati Yne)

Pasi kemi deshmuar pranine e Krishtit ne altar, ne i drejtohemi Atit me lutjen qe na mesoi vete Jezusi. Eshte momenti ku bashkesia, si nje familje e vetme, kerkon “buken e perditshme” (qe ne kete rast eshte edhe vete Eukaristia) dhe faljen e mekateve.
* Mateu 6:9-13.

9. Dhenia e Paqes: Pajtimi para Bashkimit

Perpara se te marrim Eukaristine, ne ndajme paqen me njeri-tjetrin. Ky gjest simbolizon unitetin dhe faljen; nuk mund te jemi ne bashkim me Zotin, nese nuk jemi ne paqe me te afermin.
* Mateu 5:23-24.

10. Riti i Kungimit

Ne marrim Eukaristine per tu bashkuar me Krishtin. Eshte momenti me intim ku Zoti vjen te banoje brenda nesh per te na dhene jeten e pasosur.
* Gjoni 6:54.

11. Riti i Dergimit

Mesha perfundon me bekimin dhe dergimin. Besimtaret dergohen si misionare per te jetuar dhe deshmuar dashurine e Zotit ne jeten e tyre te perditshme.
* Mateu 28:19-20.

Mesha Ortodokse

1. Proskomidhia: Pergatitja e Dhuratave

Perpara se te filloje sherbesa publike, prifti pergatit buken dhe veren ne nje tryeze anesore. Ky rit behet ne heshtje dhe simbolizon lindjen e fshehte te Krishtit dhe pergatitjen e flijimit.
* Isaias 53:7.

2. Bekimi Fillestar dhe Paqesorja

Liturgjia fillon me thirrjen: “I bekuar eshte mbreterimi i Atit, i Birit dhe i Shpirtit te Shenjte”. Me pas vijne “Lutjet e Paqes” (Irinikat), ku bashkesia lutet per paqen e botes dhe shpetimin e shpirtrave.
* Filipianeve 4:7.

3. Hyrja e Vogel dhe Trishenjtori

Prifti del nga altari me Ungjillin lart. Kjo simbolizon ardhjen e Krishtit ne bote dhe fillimin e predikimit te Tij. Pas kesaj kendohet himni: “Shenjt Perendi, Shenjt i Fuqishem, Shenjt i Pashpirtshem, meshirona”.
* Isaia 6:3 (Kenga e engjejve).

4. Leximi i Apostullit dhe Ungjillit

Ashtu si ne ritin katolik, ketu degjohet fjala e Zotit. Ungjilli lexohet nga prifti ose dhjakoni ne mes te kishes, duke rrezatuar driten e diturise hyjnore mbi besimtaret.
* Mateu 24:14.

5. Hyrja e Madhe: Himni Heruvik

Ky eshte nje nga momentet me solemne. Prifti mbart dhuratat (buken dhe veren) nga tryeza e pergatitjes drejt Altarit te Madh. Kjo simbolizon rrugen e Krishtit drejt Pesimit dhe Varrimit. Besimtaret ulin koken ne shenje respekti.
* Psalmi 24:7.

6. Besojma (Simboli i Besimit)

Te gjithe besimtaret thone se bashku Besojmen e Nikea-Kostandinopojes. Ne ortodoksi, kjo eshte vula e unitetit; ne nuk mund te marrim pjese ne Eukaristi nese nuk kemi te njejtin besim.

7. Anafora: Shugurimi

Ky eshte kulmi. Prifti therret Shpirtin e Shenjte (Epiklesa) mbi buken dhe veren. Ndryshe nga riti katolik qe eshte me “i lehte”, ketu theksohet fort roli i Shpirtit Shenjt ne shnderrimin e dhuratave ne Trupin dhe Gjakun e Krishtit.
* Luka 22:19-20.

8. Ati Yne dhe Kungimi

Besimtaret luten me lutjen e Zotit dhe me pas afrohen per te marre Kungimin. Buka dhe vera jepen se bashku me nje luge te arte dhe buka eshte me maja (e fryre), duke simbolizuar Krishtin e Ngjallur.
* Gjoni 6:56.

9. Perleshimi (Mbyllja)

Ne fund, besimtaret puthin Kryqin dhe marrin “Andidoron” (buken e bekuar qe nuk u shugurua). Ata dalin nga kisha ne paqe, per te deshmuar driten e Krishtit ne bote.

**

Fjala “Meshe” vjen nga latinishtja “Ite, missa est”, qe do te thote “Shkoni, kjo eshte dergata”. Kjo tregon se qellimi i meshesh nuk perfundon brenda mureve te kishes, por fillon aty.