Ne Kuran gjendet nje nga pohimet me te njohura dhe me te debatueshme rreth Jezusit. Tek surja En-Nisa thuhet se kundershtaret e Jezusit as nuk e vrane dhe as nuk e kryqezuan ate, por se Allahu e ngriti tek Vetja: “Ata nuk e vrane ate dhe as nuk e kryqezuan… por Allahu e ngriti ate tek Vetja” (Kurani 4:157-158). Per myslimanin, kjo eshte fjala e shpallur nga Zoti. Por nga nje kendveshtrim historik lind nje pyetje interesante: nga e kishte prejardhjen ideja se Jezusi nuk perfundoi vertet ne kryq, por u ngrit ne qiell?

Kur krahasojme Kuranin me boten fetare te shekujve te pare te krishterimit, zbulojme se Muhamedi nuk jetonte ne nje bote ku ekzistonte vetem nje version i historise se Jezusit. Perkundrazi, ne Lindjen e Mesme qarkullonin shume grupe, tradita, tregime dhe interpretime te ndryshme. Disa prej tyre pranonin Jezusin e Ungjijve, disa e interpretonin ndryshe natyren e tij, ndersa disa shkonin deri aty sa te mohonin se trupi i vertete i Jezusit kishte vuajtur ne kryq.

Nje prej ketyre ideve njihet si doketizem. Emri vjen nga fjala greke dokeo, qe lidhet me kuptimin “te dukesh” ose “te shfaqesh”. Sipas disa grupeve te hershme, Jezusi ishte aq hyjnor sa vuajtja fizike e vertete dukej e papershtatshme per te. Prandaj ata besonin se vuajtja e tij ne trup mund te kete qene vetem nje shfaqje, nje pamje e jashtme, ose se ngjarja nuk kishte ndodhur ne menyren qe e pershkruanin te krishteret e tjere.

Kjo menyre mendimi ishte aq e perhapur sa autoret e hershem te krishtere luftuan kunder saj. Ne Letrat e Gjonit theksohet rendesia e pranimit se Jezu Krishti kishte ardhur “ne mish” (1 Gjonit 4:2-3). Edhe Ignaci i Antiokise, ne fillim te shekullit te dyte, kembengulte se Jezusi kishte vuajtur dhe ishte kryqezuar realisht, duke kundershtuar ata qe pretendonin se keto gjera kishin ndodhur vetem “ne dukje”.

Edhe me interesante eshte se disa shkrime te hershme apokrife shkojne shume me afer nje ideje qe ngjan me pasazhin e Kuranit. Ne disa tradita te lidhura me gnosticizmin, personi hyjnor i Krishtit ndahet nga trupi qe vuan. Ne disa versione te tregimeve te tyre, nje figure tjeter lidhet me kryqezimin, ndersa Jezusi i vertete qendron larg vuajtjes. Kjo nuk do te thote se Kurani ka kopjuar nje tekst te vetem. Por tregon qarte se ideja e nje Jezusi qe nuk vuajti vertet ne kryq nuk ishte aspak e panjohur.

Nje shembull i njohur eshte ai qe i atribuohet Basilidit dhe traditave basilidiane. Sipas nje raporti te Irenaeusit, Basilidi mesonte se Simoni i Kirenes u vendos ne vendin e Jezusit dhe u kryqezua ne vend te tij. Jezusi, sipas kesaj tradite, shpetoi nga vuajtja dhe qeshte me ata qe besonin se kishin vrare Krishtin. Edhe pse kjo nuk eshte identike me tekstin e Kuranit, ngjashmeria eshte e dukshme: njeriu qe mendonte se kishte kryqezuar Jezusin mund te kishte qene duke pare nje ngjarje ndryshe nga ajo qe kishte besuar.

Kjo na ndihmon te kuptojme edhe shprehjen kuranore “u eshte bere te duket ashtu”. Ajo ka nxitur shume interpretime gjate historise islame. Disa komentues myslimane kane besuar se nje person tjeter u be i ngjashem me Jezusin dhe u kryqezua ne vend te tij. Te tjere e kane interpretuar me ndryshe. Por ideja qendrore mbetet: njerezit besuan se kishin vrare Jezusin, ndersa ne te vertete nuk kishin bere ate qe mendonin.

Nga ana tjeter, ideja e ngjitjes ne qiell nuk ishte gjithashtu dicka e panjohur per Muhamedin. Ne Dhiaten e Re thuhet se pas ringjalljes Jezusi u mor lart ne qiell. Tek Veprat e Apostujve lexojme: “Teksa ata po e shikonin, ai u ngrit lart dhe nje re e fshehu prej syve te tyre” (Veprat 1:9). Edhe Ungjilli sipas Markut thote se Jezusi “u ngrit ne qiell dhe u ul ne te djathte te Perendise” (Marku 16:19).

Pra, Muhamedi dhe bashkesia e tij nuk kishin nevoje te shpiknin idene se Jezusi ishte ngritur ne qiell. Te krishteret e kishin shpallur kete prej shekujsh. Dallimi i madh ishte menyra se si kuptohej rruga deri te ngjitja ne qiell. Krishterimi tradicional mesonte se Jezusi u kryqezua, vdiq, u varros, u ringjall dhe me pas u ngjit ne qiell. Kurani mohon vrasjen dhe kryqezimin si perfundim te historise se Jezusit dhe pohon se Allahu e ngriti ate tek Vetja.

Ketu del nje perfundim historik interesant. Muhamedi jetonte ne nje bote ku tregimet per Jezusin nuk ishin te gjitha te njejta. Ne shekullin e shtate kishte tashme qindra vjet diskutime te krishtera, debate teologjike, sekte, tekste kanonike dhe apokrife. Ne kete mjedis qarkullonin ide te ndryshme per Jezusin: se ai ishte vetem njeri, se ishte plotesisht hyjnor, se ishte shfaqur vetem ne dukje si njeri, se nuk kishte vuajtur vertet, se dikush mund te kishte vuajtur ne vend te tij dhe se ai ishte ngritur ne qiell.

Kjo do te thote se pyetja “Kush i tha Muhamedit qe Jezusi u ngjit ne qiell?” nuk ka domosdoshmerisht nje pergjigje me emrin e nje personi te vetem. Nuk kemi nje dokument historik qe te thote se nje murg, prift ose sekt i caktuar i tregoi Muhamedit kete histori ne nje bisede te vecante. Por kemi nje fakt historik me te rendesishem: kultura fetare e Lindjes se Mesme ishte e mbushur me histori per Jezusin dhe me interpretime te ndryshme te fatit te tij.

Muhamedi nuk jetonte i izoluar nga bota fetare perreth tij. Ne Arabine e asaj kohe kishte te krishtere, cifute dhe bashkesi te tjera fetare. Arabia ishte gjithashtu e lidhur me Sirine, Etiopine, Palestinen dhe Mesopotamine, vende ku debatet mbi natyren e Krishtit kishin vazhduar per shekuj. Tregimet nuk qarkullonin vetem ne libra. Ato transmetoheshin gojarisht nga tregtare, udhetare, murgj, prifterinj dhe komunitete te ndryshme.

Per nje besimtar mysliman, pergjigjja eshte e qarte: Allahu ia shpalli Muhamedit te verteten per Jezusin. Per nje historian, ceshtja shqyrtohet ndryshe: Muhamedi jetonte ne nje mjedis ku ideja e Jezusit te ngritur ne qiell ishte tashme e njohur nga krishterimi, ndersa ideja se Jezusi nuk kishte vuajtur vertet ne kryq ekzistonte ne disa rryma te hershme alternative.

Prandaj perfundimi me i arsyeshem eshte se besimi i Kuranit per Jezusin nuk lindi ne nje hapesire bosh kulturore. Ngjitja e Jezusit ne qiell ishte nje besim i njohur ne traditen e krishtere, ndersa dyshimet ose mohimet e kryqezimit te vertete kishin qarkulluar ne disa besime dhe rryma te tjera fetare perpara Islamit. Kurani i bashkon keto ide ne nje forme te vecante dhe i jep atyre kuptimin e vet teologjik: Jezusi nuk u vra nga armiqte e tij, por u ruajt dhe u ngrit nga Zoti.

Ne kete kuptim, ndoshta pyetja nuk duhet te jete vetem “Kush i tha Muhamedit?”, por “Cfare po thuhej per Jezusin ne boten ku jetonte Muhamedi?” Dhe pergjigjja eshte e qarte: thuhej shume. Thuhej se kishte vdekur ne kryq. Thuhej se ishte ringjallur. Thuhej se ishte ngritur ne qiell. Dhe ne disa rryma thuhej se vuajtja ne kryq nuk kishte ndodhur ne menyren qe besonin te krishteret e tjere.

Kultura e asaj kohe ishte nje bote ku shume histori per Jezusin bashkejetonin me njera-tjetren. Kurani nuk duhet lexuar sikur po fliste ne nje bote pa asnje tradite te meparshme. Ai u shfaq ne nje bote tashme te mbushur me histori, besime dhe debate per Jezusin. Pikerisht kjo e ben pyetjen edhe me interesante: ideja e Jezusit te ngritur ne qiell ishte tashme e perhapur, ndersa ideja e nje kryqezimi qe nuk kishte ndodhur ashtu sic dukej gjendej ne disa tradita te hershme. Muhamedi nuk kishte nevoje te kishte nje mesues te vetem qe t’ia shpikte kete ide, sepse ajo bote fetare kishte prodhuar tashme shume versione te historise se Jezusit.