Ne debatet dhe analizat teologjike mbi natyren e se keqes dhe autoritetit shpirteror, figura e Satanait ze nje vend qendror ne fete abrahamike. Megjithate, kur krahasohet qasja e Islamit dhe e Krishterimit ndaj kesaj figure, verehen dallime thelbesore ne menyren se si konceptohet fuqia dhe marredhenia e Zotit me djallin. Perballe figures se Allahut ne Kuran, Satanai (Iblisi) shfaqet shpesh si nje entitet qe negocion, kerkon afat dhe vepron brenda nje kuadri ku vullneti i tij gjen pika takimi me ndeshkimin apo sprovat hyjnore. Perkunder kesaj, ne teologjine e krishtere, Jezu Krishti nuk negocion, por shfaqet si autoriteti absolut qe e sulmon drejtperdrejt, e carmatos dhe e mposht Satanain, duke treguar nje mosperputhje totale mes drites dhe erresires.

Ne traditen islame, Satanai nuk tregon nje frike absolute apo paralizuese ndaj Allahut ne kuptimin e nenshtrimit te menjehershem, por guxon te debatoje dhe te sfidoje urdhrat e tij drejtperdrejt. Kur Allahu urdheroi engjejt dhe xhindet ti perkuleshin Adamit, Iblisi refuzoi hapur nga kryenecesia. Ky akt rebelimi nuk u pasua nga nje asgjesim i menjehershem, por nga nje dialog ku Satanai kerkoi kohe dhe leje per te devijuar njerezimin deri ne Diten e Gjykimit, nje kerkese qe iu aprovua. Kjo teologji krijon nje hapesire qe le te kuptoje se vullneti i Satanait per te shkaterruar njeriun dhe vullneti i Allahut per te sprovuar krijesat e tij ecin ne te njejten linje veprimi, duke e kthyer djallin ne nje lloj instrumenti te toleruar nga sistemi hyjnor.

Ne kontrast te plote, Dhjata e Re e paraqet Jezusin si te vetmin qe e sulmon Satanain ne terrenin e tij dhe e mposht pa asnje kompromis. Qe nga fillimi i sherbeses se Tij ne shkretetire, Jezusi refuzon cdo oferte dhe tundim te djallit, duke perdorur autoritetin e Fjales per ta zmbrapsur ate. Krishti nuk i jep afat apo leje Satanait per te sunduar apo mashtruar, por permes vdekjes dhe ringjalljes se Tij ne kryq, e zhvesh ate nga cdo pushtet mbi mekatin dhe vdekjen. Perplasja e Jezusit me Satanain eshte gjithmone nje lufte ofensive dhe fitimtare, ku demonet dridhen dhe binden perpara pranise se Tij, pa pasur hapesire per dialog apo negociata.

Per te ilustruar tezen se ne tekstet dhe traditen islame Allahu dhe Satanai shpesh gjenden ne te njejten linje apo ndajne te njejtat metoda dhe objektiva, mund te permenden pese shembuj specifike:

Shembulli i pare lidhet me ndarjen e njerezve ne te zgjedhur dhe te humbur, ku si Allahu ashtu edhe Satanai kontribuojne ne devijimin e tyre. Ne Kuran shkruhet se Allahu udhezon ke te doje dhe e le ne humbje ke te doje, duke vulosur zemrat e mosbesimtareve qe te mos besojne. Ne te njejten kohe, ky eshte edhe misioni kryesor i Satanait. Te dy vullnetet bashkohen ne te njejtin rezultat: mbajtjen e njeriut larg rruges se drejte, ku Allahu dergon shpirtra te ligj per ti nxitur mosbesimtaret drejt mekatit, duke vepruar ne sinkron me qellimet e djallit.

Shembulli i dyte eshte perdorimi i skenarit te mashtrimit dhe kurtheve. Allahu ne Kuran vetequhet “Mekor”, qe shpesh perkthehet si planifikuesi me i mire, por ne kuptimin etimologjik arab nenkupton edhe ate qe ngre kurthe apo mashtron armiqte e tij. Meqenese mashtrimi dhe ngritja e kurtheve jane cilesite kryesore te Satanait, perdorimi i ketyre metodave nga ana e hyjnise islame tregon nje ngjashmeri te qarte ne strategji, ku mjeti i mashtrimit pranohet si legjitim nga te dyja palet.

Shembulli i trete ka te beje me natyren e ndeshkimit dhe zjarrit te xhehenemit. Allahu shprehet ne Kuran se e ka krijuar xhehenemin per ta mbushur plot me njerez dhe xhinde, duke paracaktuar fatin e shume krijesave per denim te perjetshem. Kjo deshire per te pare njerezit ne zjarr perputhet plotesisht me betimin dhe deshiren e Satanait per te cuar sa me shume njerez me vete ne humnere. Te dy ndajne te njejtin objektiv final per fundin e nje pjese te madhe te njerezimit.

Shembulli i katert shikohet te leja dhe autorizimi i dhene Satanait per te sulmuar njerezit. Gjate dialogut fillestar, Allahu i jep Iblisit liri te plote per te perdorur zerin e tij, kaloresine dhe kembesorine e tij kunder njerezve, madje dhe te behet ortak me ta ne pasuri dhe femije. Duke i dhene kete autorizim zyrtar dhe duke e kthyer token ne nje arene ku djalli ka mjetet e miratuara hyjnore per te shkaterruar jete, Allahu pozicionohet si lehtesues i planit te Satanait, ne vend qe ta luftoje ose ta asgjesoje ate.

Shembulli i peste manifestohet ne pranimin e praktikave apo elementeve me origjine te dyshimte brenda rregullave te besimit. Nje shembull i tille eshte historia e “Vargjeve Satanike”, e dokumentuar nga historianet e hershem islame si Al-Tabari, ku Satanai arriti te fuse fjalet e tij ne gojen e profetit te Islamit per te lavderuar idhujt pagane, perpara se ato te shperndanin dhe te korrigjoheshin. Fakti qe profetesia dhe shpallja mund te infiltroheshin aq lehte nga djalli tregon nje vije te holle dhe nje cenueshmeri ku kufiri mes mesazhit te Allahut dhe ndikimit te Satanait behet i paqarte.

Permes ketyre shembujve dhe krahasimit teologjik, behet e qarte se ndersa ne Krishterim Jezusi perfaqeson permbysjen totale, denimin dhe mposhtjen e pakompromis te Satanait, ne teologjine islame marredhenia mes Allahut dhe Iblisit funksionon mbi parimin e tolerimit, bashkepunimit indirekt ne sprova dhe ndarjes se metodave te ngjashme per arritjen e qellimeve mbi njerezimin.