Emri i Jezusit eshte ndoshta emri me i shqiptuar ne historine e njerezimit. Ai lexohet, degjohet, lutet dhe kendohet ne qindra gjuhe. Por forma qe ne njohim sot — Jezus — eshte rezultati i nje udhetimi te gjate gjuhesor dhe kulturor. Nje udhetim qe nis ne hebraishten biblike dhe perfundon ne gjuhet moderne, pa e humbur kurre kuptimin e vet themelor.

Forma me e hershme e ketij emri eshte Yehōshúaʿ, ne hebraishten e Dhiates se Vjeter. Ky eshte nje emer teofor, pra nje emer qe permban brenda vetes emrin e Hyjit. Pjesa “Yeho-” lidhet me emrin hyjnor YHWH, ndersa “-shúaʿ” vjen nga rrenja hebraike yashaʿ, qe do te thote “te shpetosh”. Kuptimi i plote i emrit eshte “Zoti shpeton” ose “YHWH eshte shpetim”. Ky emer njihet edhe nga figura biblike e Jozueut, pasuesit te Moisiut, çka nuk eshte rastesi: emri vete bart nje premtim shpetimi.

Me kalimin e kohes dhe sidomos pas mergimit babilonas, hebraishtja e perditshme u thjeshtua. Forma e gjate Yehōshúaʿ u shkurtua ne Yēshúaʿ. Kjo ishte forma aramaike dhe popullore e emrit, e perdorur gjeresisht ne shekullin e pare pas Krishtit. Pikerisht keshtu quhej Jezusi i Nazaretit ne jeten e perditshme: Yeshua. Ky ishte emri qe shqiptohej ne familje, ne rruge dhe mes dishepujve.

Kur mesazhi i krishtere kaloi nga bota hebraike ne boten helenistike, emri duhej te pershtatej ne greqishten e kohes. Ketu ndodh nje nga transformimet me te rendesishme. Greqishtja nuk ka tingullin “sh”, nuk pranon funde fjalesh me bashketingellore si ne hebraisht dhe emrat mashkullore zakonisht perfundojne me “-s”. Per kete arsye, Yēshúaʿ u be Iēsous. Ky nuk eshte perkthim i emrit, por transliterim: nje pershtatje fonetike per ta bere emrin te shqiptueshem dhe te pranueshem ne nje sistem tjeter gjuhesor. Keshtu shkruhet emri i Jezusit ne te gjithe tekstin grek te Dhiates se Re.

Nga greqishtja, emri kalon ne latinisht si Iesus. Latinishtja klasike nuk njihte shkronjen “J”; ajo do te shfaqej shume me vone si nje variant grafik i shkronjes “I”. Per shekuj me radhe, Iesus ishte forma standarde ne tekstet kishtare, liturgjike dhe teologjike te Perendimit.

Ne Mesjete, me ndarjen grafike mes I dhe J, forma Jesus u be e zakonshme ne gjuhet europiane. Cdo gjuhe e shqiptoi sipas sistemit te vet fonetik: Jezus ne shqip, Jesus ne anglisht, Gesù ne italisht, Jésus ne frengjisht, Jesús ne spanjisht. Megjithese tingulli ndryshon, rrenja eshte e njejte dhe burimi mbetet i pandryshuar.

Pyetja qe lind natyrshem eshte nese, gjate ketij udhetimi te gjate, emri e humbi kuptimin e tij origjinal. Pergjigjja eshte jo. Edhe pse forma fonetike ndryshoi, domethenia teologjike mbeti e paprekur. Vete Ungjilli e shpjegon emrin: “Do ta quash Jezus, sepse ai do ta shpetoje popullin e vet”. Emri nuk eshte thjesht identifikues; ai eshte program, mision dhe shpallje.

Ne thelb, kalimi nga Yehoshua te Jezus nuk eshte nje deformim, por nje deshmi e perhapjes se besimit nga Izraeli drejt botes. Ështe historia e nje emri hebre qe u be universal, duke u pershtatur ne dhjetera gjuhe, pa e humbur kurre zemren e vet: shpetimin.